Seksualiteit verdient een plek in de verslavingszorg

Seksualiteit, intimiteit en middelengebruik kunnen nauw met elkaar verweven zijn. Dat vraagt van professionals dat zij het gesprek durven voeren en vragen en signalen herkennen. Tactus werkt aan een vanzelfsprekende plek voor seksualiteit in de zorg. Tijdens de jaarlijkse studiedag voor medewerkers van het zorgprogramma Jeugd en Jongvolwassenen kwamen visie, kennis en praktijk samen. 

De studiedag bood verdieping op uiteenlopende onderwerpen: van gezonde seksuele ontwikkeling tot seksverslaving, chemsex, seksueel geweld en seksuele uitbuiting. De centrale vraag: hoe geven we seksualiteit een plek in de dagelijkse behandeling en begeleiding? 

Onderdeel van herstel 

“Seksualiteit is een menselijke basisbehoefte en onderdeel van herstel. Daarom moet je het erover kunnen hebben”, zegt Kathelijne van der Horst, verpleegkundig specialist en medisch beleidsadviseur bij Tactus. Zij is betrokken bij de werkgroep Seksualiteit en lichtte tijdens de studiedag de visie van Tactus toe. 

Bij jongeren lopen de ontwikkeling van hun seksualiteit en het begin van middelengebruik soms gelijk op. Sommigen hebben nog nooit seks gehad zonder onder invloed te zijn. Wanneer zij stoppen met gebruiken, kunnen intimiteit en relaties nieuwe onzekerheid oproepen. Die spanning kan een aanleiding zijn voor terugval. 

Juist daarom gaat aandacht voor seksualiteit over meer dan het signaleren van problemen. Ook wensen, intimiteit, gezonde ontwikkeling en het aangeven en respecteren van grenzen horen erbij. In herstel werken mensen aan verbinding en relaties. Dan moet er ook ruimte zijn om te bespreken wat daarin spannend of ingewikkeld is. 

Kennis verbinden aan de praktijk 

Verschillende deskundigen brachten tijdens de studiedag hun expertise in. Iris Harmsen van Jellinek deelde kennis over seksverslaving en chemsex en verzorgde samen met Emma Franzen een verdiepende workshop over chemsex. Jolanda Bergsma van het Centrum Seksueel Geweld ging in op seksueel geweld en seksuele uitbuiting. 

Daarnaast onderzochten medewerkers onder begeleiding van collega Kris van Mourik met psychomotorische therapie de betekenis van afstand en nabijheid. Marlise Aarts van Lieve Lust behandelde gezonde seksuele ontwikkeling en het Vlaggensysteem, een hulpmiddel om seksueel gedrag te beoordelen en bespreekbaar te maken. 

Het gesprek leren voeren 

De studiedag maakte ook duidelijk waar medewerkers behoefte aan hebben: praktische handvatten en oefening. Hoe begin je het gesprek? Welke vragen stel je en hoe vraag je door? “Je hoeft niet alles zelf te weten, maar een paar basisvragen kunnen stellen is belangrijk”, aldus Kathelijne. Als een professional met meer vanzelfsprekendheid over seksualiteit praat, helpt dat cliënten om vragen en ervaringen te delen. 

Tactus ondersteunt medewerkers met scholing en een interne pagina met vragenlijsten, werkvormen en betrouwbare informatie. Denk aan een anticonceptiekeuzehulp die een behandelaar samen met een cliënt kan doornemen. De pagina wordt verder aangevuld. De werkgroep bespreekt daarnaast met de verschillende andere zorgprogramma’s welke ondersteuning aansluit bij hun praktijk en geeft trainingen bv aan medewerkers die werken met cliënten met een lichte verstandelijke beperking. 

Samenwerking rond de cliënt 

Ook voor verwijzers en samenwerkingspartners is de boodschap duidelijk: “Wij schuwen dit onderwerp niet”, benadrukt Kathelijne. Zij noemt de GGD als belangrijke partner. Bij soa-testen kunnen bijvoorbeeld mensen in beeld komen die aan chemsex doen, voordat zij bij de verslavingszorg aankloppen. Korte lijnen en onderling overleg helpen om signalen rond seksualiteit en middelengebruik te verbinden en passende hulp te bieden.