“Mensen hebben niet altijd meer zorg nodig, maar wel het juiste gesprek”

Mentale Gezondheidsnetwerken (MGN) brengen huisartsen, gemeenten, het sociaal domein en de ggz dichter bij elkaar om inwoners sneller passende ondersteuning te bieden. Tactus is als specialistische verslavingszorgorganisatie actief betrokken bij de ontwikkeling van deze netwerken in zeven regio’s: Achterhoek, Apeldoorn-Zutphen, Flevoland, IJssel-Vecht, Midden-IJssel, Noordwest-Veluwe en Twente.  

Binnen deze regionale samenwerkingen brengt Tactus expertise in op het gebied van verslaving, preventie, vroegsignalering en herstel. Door die kennis eerder beschikbaar te maken voor huisartsen, gemeenten en andere partners, kunnen problemen sneller worden herkend en krijgen mensen eerder de ondersteuning die bij hen past. Zo draagt Tactus bij aan een toegankelijke ggz én aan betere samenwerking in de regio.  

Een jaar geleden schreef Tactus over de start van het GEM (Ecosysteem Mentale Gezondheid) Groepenhuis in Harderwijk. Inmiddels is de pilot uitgegroeid tot een belangrijke schakel binnen het Mentale Gezondheidsnetwerk Noordwest-Veluwe. Voor Marco Smit, ervaringsdeskundige bij Tactus en Intact Zelfhulp, is het vooral een bevestiging van iets wat hij al langer ziet: herstel begint lang niet altijd met een behandeling. 

“Mensen denken niet in organisaties,” zegt Marco. “Ze willen gewoon dat iemand met hen meedenkt. Pas als je echt luistert naar iemands verhaal, ontdek je wat er nodig is.” 

Van pilot naar beweging

Al drie jaar is Marco betrokken bij de ontwikkeling van het Mentale Gezondheidsnetwerk Noordwest-Veluwe. Binnen dit netwerk werken huisartsen, gemeenten, welzijnsorganisaties, de ggz en ervaringsdeskundigen samen om mensen sneller passende ondersteuning te bieden. Het gedachtegoed van het Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM) vormt daarbij de basis: niet de diagnose staat centraal, maar de mens. 

Volgens Marco is dat hard nodig. 

“Psychische klachten ontstaan niet los van de rest van het leven. Eenzaamheid, verlies, schulden, stress, relatieproblemen of middelengebruik spelen vaak mee. Dan helpt het om eerst samen te onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is.” 

Een levend netwerk 

Voor Marco draait de verandering vooral om samenwerking. 

“We hebben het vaak over de sociale kaart. Maar uiteindelijk gaat het niet om een lijst met organisaties. Het gaat om mensen die elkaar kennen, elkaar weten te vinden en samen kijken wat iemand nodig heeft. Dan wordt die sociale kaart een levend netwerk.” 

Dat ziet hij terug in het GEM Groepenhuis in Harderwijk, waar inwoners, professionals en ervaringsdeskundigen elkaar ontmoeten. Niet om mensen zo snel mogelijk door te verwijzen, maar om eerst samen te verkennen wat de beste route is. 

Wat één organisatie alleen niet voor elkaar krijgt, lukt vaak wel als je samen optrekt. Iedereen brengt zijn eigen kennis en ervaring mee. Daardoor ontstaat een veel completer beeld.

Bezoek minister

Dat deze manier van werken steeds meer aandacht krijgt, blijkt ook uit het recente werkbezoek van minister Sophie Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan het GEM Groepenhuis in Harderwijk. Daar ging zij in gesprek met inwoners, ervaringsdeskundigen, professionals, bestuurders en onderzoekers over de kracht van het verkennend gesprek, de inzet van ervaringsdeskundigheid, de rol van gemeenschappen en de samenwerking tussen zorg en het sociaal domein. 

Niet minder zorg, maar beter passende zorg 

Marco wil graag één misverstand uit de wereld helpen. 

“Soms denken mensen dat het doel is om mensen uit de ggz te houden. Zo zie ik het helemaal niet.” 

Volgens hem gaat het juist om het tegenovergestelde: mensen helpen om beter te begrijpen wat ze nodig hebben. 

Door met lotgenoten of een ervaringsdeskundige in gesprek te gaan, vallen vaak puzzelstukjes op hun plek. Mensen herkennen zich in elkaars verhalen en krijgen meer inzicht in wat er speelt. Daardoor wordt ook duidelijker welke ondersteuning echt past.

Soms blijkt dat een herstelgroep, een training of ondersteuning vanuit welzijn voldoende is. Soms wordt juist duidelijk dat specialistische behandeling nodig is. 

“Allebei is goed. Het gaat er niet om welke organisatie iemand helpt, maar dát iemand de juiste hulp krijgt. Zo’n gesprek helpt om de hulpvraag scherper te krijgen. Eigenlijk is het ook een manier om samen te ontdekken wat er werkelijk nodig is.” 

De kracht van ervaringsdeskundigheid 

Binnen het GEM Groepenhuis begeleidt Marco vanuit Intact Zelfhulp groepen voor mensen met een verslaving en voor hun naasten. 

“Hier is geen behandelprotocol. Mensen ontmoeten elkaar als mens. Zodra iemand zijn verhaal deelt, ontstaat er ruimte voor anderen om dat ook te doen. Erkenning en herkenning zorgen ervoor dat mensen zich veilig voelen. Vaak zie je letterlijk ontspanning ontstaan.” 

Volgens Marco is ervaringsdeskundigheid inmiddels veel meer dan een waardevolle aanvulling. 

“Ervaringskennis is een vorm van expertise. Je weet hoe het is om vast te lopen, maar ook hoe herstel eruit kan zien. Daardoor kun je mensen hoop geven en soms nét een andere vraag stellen dan een professional.” 

Juist de combinatie van professionele kennis en ervaringskennis maakt de ondersteuning sterker. 

“We vullen elkaar aan. Dat is de kracht van deze manier van samenwerken.” 

Herstel doe je samen 

Marco ziet ook hoe belangrijk het is om naasten te betrekken. 

“Partners, ouders en kinderen dragen vaak jarenlang een zware last. Ook zij hebben behoefte aan herkenning en steun. Als zij sterker worden, helpt dat uiteindelijk ook degene om wie het draait.” 

Zijn hoop is dat mentale gezondheid steeds meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt. 

Herstel vindt niet alleen plaats in een behandelkamer. Het gebeurt ook in een buurthuis, bij een sportvereniging, in een herstelgroep of tijdens een goed gesprek. Juist daar ontdekken mensen vaak weer wat hen verder helpt.

Hij besluit met een boodschap die volgens hem de kern raakt van de beweging waar het Mentale Gezondheidsnetwerk voor staat: 

“Je hoeft het niet meteen allemaal te weten. Soms begint herstel gewoon met het delen van je verhaal. Door echt naar elkaar te luisteren, ontdekken we samen welke stap iemand nodig heeft. En dát is uiteindelijk waar het om draait.”