Onderzoek met VR: beter aansluiten bij de belevingswereld en behoeften van cliënten

Hoe kun je de behandeling van mensen met een verslaving en een licht verstandelijke beperking (LVB) beter laten aansluiten op hun behoeften? Promovenda Samantha Murray onderzoekt dit vraagstuk vanuit de Universiteit Twente bij Tactus, Transfore en Trajectum. Vanuit het vijfjarige onderzoeksproject Triggers & Tech: technology enhanced CBT for substance use disorders kijkt ze onder andere bij Tactus hoe innovatieve technologieën zoals Virtual Reality (VR) en een mobiele app kunnen bijdragen aan diagnostiek en behandeling  en hoe het de toegankelijkheid van de zorg kan verbeteren.

Onderzoek in de praktijk

Hoewel Samantha in dienst is van de UT, voert ze het onderzoek onder andere bij Tactus uit binnen de praktijk. Murray: “Cliënten en behandelaren zijn actief betrokken bij het ontwerpen, testen en toepassen van VR en de app in behandelsessies,”. De resultaten worden uiteindelijk ook gebruikt om behandelprotocollen aan te scherpen, bijvoorbeeld binnen het Centrum Verslaving & LVB, dat het TOPGGz-keurmerk draagt.

Het project bevindt zich nu in de fase van pilot-onderzoek. Eerder zijn er al focusgroepen gehouden om te inventariseren wat er nodig is om VR en een app goed in te zetten. Inmiddels worden de eerste VR-sessies met cliënten en behandelaren uitgevoerd. Daarnaast wordt ook een speciale app getest, waarmee cliënten in het dagelijks leven kunnen bijhouden welke situaties of gevoelens hun gebruikstriggers zijn. Het doel: ontdekken op welke momenten in de behandeling VR en de app het meest effectief zijn en hoe het zich verhoudt tot de reguliere behandeling.

Hoe werkt het?

Een VR-sessie start meestal met het kiezen van een thema dat voor de cliënt lastig is. Denk aan omgaan met triggers, grenzen stellen of leren ‘nee’ zeggen. Vervolgens kiest de cliënt samen met de behandelaar een virtuele omgeving en eventueel virtuele medespelers, bijvoorbeeld een huiskamer, een park of een café. Samen met de behandelaar wordt de situatie vervolgens geoefend in een rollenspel en nabesproken.

Het bijzondere aan deze sessies is dat de behandelaar letterlijk kan meekijken met de ervaring van de cliënt. “De behandelaar ziet wat de cliënt ziet en hoe diegene reageert in de situatie. Dat maakt het oefenen veel concreter, maar geeft ook voor de behandelaar meer inzicht in wat precies lastig is. Iets wat met gesprekken soms lastiger te achterhalen is. Als iemand bijvoorbeeld in een virtueel café meteen de drang voelt om te gokken, kun je direct samen stilstaan bij hetgeen dit oproept en alternatieve reacties oefenen,” legt Samantha uit.

Waarom juist VR bij LVB?

Mensen met een LVB vinden het vaak lastig om wat ze in de therapiekamer leren toe te passen in hun dagelijks leven. Ook is het terughalen van gevoelens of triggers uit het verleden moeilijk. Het gebruik van een app dat real-time trigger informatie kan verzamelen en het gebruik van VR in de behandeling kan dit gat verkleinen, omdat de situaties zo realistischer en ervaringsgerichter zijn. “Bij een traditioneel rollenspel ziet een cliënt toch vooral de behandelaar tegenover zich. In VR vervormen we de stem van de behandelaar en spelen ze de situatie na in een herkenbare omgeving. Dat voelt echter en maakt oefenen mogelijk effectiever,” legt Samantha uit.

Meerwaarde voor de praktijk

De kracht van VR en de app ligt in de vertaalslag naar het echte leven. Cliënten oefenen moeilijke situaties in een veilige, gecontroleerde omgeving. Daardoor wordt de stap hopelijk kleiner om het later ook buiten de behandelkamer toe te kunnen passen. Samantha: “Het is niet alleen praten óver een situatie, maar echt ervaren en oefenen.” Volgend jaar start een grotere studie waarin behandelingen mét en zonder VR en de app met elkaar worden vergeleken. Zo kan onderzocht worden of deze aanpak daadwerkelijk leidt tot betere behandelresultaten.

Het onderzoek draagt onder andere bij aan de gespecialiseerde en innovatieve zorg binnen het Centrum Verslaving & LVB van Tactus. De inzichten uit de VR-sessies en de app worden uiteindelijk ook gebruikt om protocollen verder te ontwikkelen.

Mensgerichte behandeling

Met het onderzoek hoopt Samantha bij te dragen aan behandelingen die niet alleen effectiever zijn, maar ook toegankelijker en mensgerichter. “Als we VR en de app goed kunnen intergreren in de behandeling, maken we de zorg praktischer en realistischer. Precies wat deze mensen nodig hebben.”