Hoe denkt Tactus over drugscampagnes?

Alarmerende krantenkoppen over “tienduizenden lijntjes per dag” trekken aandacht. Maar aandacht is nog geen effectieve preventie. Bij Tactus Verslavingszorg kijken we daarom niet alleen naar wat zichtbaar is, maar vooral naar wat aantoonbaar werkt.

Rioolwateronderzoek kan waardevolle trends laten zien. Het is een thermometer: het helpt om stijgingen en dalingen in gebruik te signaleren. Maar het is geen telraam. De vertaling van concentraties in rioolwater naar exacte aantallen ‘lijntjes’ berust op aannames over doseringen en gebruikspatronen. Zulke cijfers klinken hard, maar zijn altijd schattingen. Belangrijker is wat we met die informatie doen.

Angst werkt zelden

Steeds vaker zien we confronterende campagnes in het publieke domein, waarin gebruikers stevig worden aangesproken op hun rol in de criminele keten achter drugs. De intentie is begrijpelijk: bewustwording vergroten. Toch laat preventiewetenschap zien dat angst- of afschrikboodschappen slechts onder zeer specifieke omstandigheden effect hebben en zelden leiden tot duurzame gedragsverandering.

Campagnes over de omvang kunnen het beeld versterken dat drugsgebruik de norm is.

Mensen veranderen hun gedrag niet automatisch doordat ze risico’s kennen. We weten allemaal dat te hard rijden gevaarlijk is of dat roken ongezond is. Toch gebeurt het. Gedrag wordt beïnvloed door sociale normen, groepsdruk, stress, beloning en beschikbaarheid, niet alleen door kennis.

Publiekscampagnes bereiken vaak vooral mensen die al niet gebruiken of daar weinig risico op lopen: kinderen, jongeren of volwassenen die bewust omgaan met middelen. Dat lijkt misschien een beperking, maar het is óók de kracht van preventie. Juist door vroeg te bereiken, voorkom je dat gebruik überhaupt start. Tegelijkertijd moeten we eerlijk zijn: voor mensen met problematisch gebruik zijn andere interventies nodig, zoals vroegsignalering, laagdrempelige hulp en structurele ondersteuning.

Bovendien kunnen confronterende campagnes onbedoelde effecten hebben. Ze kunnen stigma vergroten, waardoor mensen die worstelen met hun gebruik zich minder snel melden voor hulp. En grote, uitvergrote cijfers kunnen bij jongeren juist de indruk wekken dat “iedereen het doet”, wat normaliserend werkt.

Het Trimbos-instituut waarschuwt hier al langer voor: Waarom een landelijke bewustwordingscampagne over drugs geen goed idee is – Trimbos-instituut

Wat werkt dan wél?

Bij Tactus baseren we ons op vier samenhangende pijlers van effectieve preventie:

1. Voorlichting en educatie
Goede informatie is noodzakelijk. Jongeren, ouders en professionals moeten weten wat middelen doen en welke risico’s er zijn. Maar informatie alleen is niet genoeg.

2. Vroegsignalering en ondersteuning
Problemen voorkom je door signalen vroeg te herkennen. Dat vraagt om goed getrainde docenten, jongerenwerkers, zorgprofessionals en ouders. En om laagdrempelige ondersteuning voor wie vragen heeft of wil minderen.

3. Een gezonde sociale omgeving
De omgeving bepaalt gedrag sterk. In studentenhuizen, op festivals en in uitgaansgebieden spelen groepsnormen een grote rol. Interventies die aansluiten bij die context — zoals peerprojecten of gerichte studentenaanpakken — zijn effectiever dan algemene massamedia.

4. Regelgeving en handhaving
Heldere regels en consequente handhaving dragen aantoonbaar bij aan preventie. Zonder naleving verliezen maatregelen hun werking.

Pas wanneer deze pijlers samen worden ingezet, ontstaat duurzame gedragsverandering.

Minder sensatie, meer mensenwerk

Campagnes zijn zichtbaar. Ze laten zien dat er “iets gebeurt”. Maar echte preventie is vaak minder spectaculair. Die speelt zich af in klaslokalen, spreekkamers en buurtcentra. In gesprekken met jongeren. In het trainen van professionals. In samenwerking met gemeenten en scholen. Dat vraagt tijd, investering en doorzettingsvermogen. Maar het is wel wat werkt.

Achter elk cijfer zit een mens. Niet “duizenden lijntjes”, maar jongeren die experimenteren, volwassenen die uitgaan, en een kleinere groep die vastloopt en hulp nodig heeft. Effectieve preventie begint niet bij paniek, maar bij realisme. Niet bij veroordeling, maar bij ondersteuning. Niet bij losse campagnes, maar bij een integrale aanpak. Preventie vraagt om lef. Om investeren in iets dat niet zichtbaar is. Om politieke en bestuurlijke moed om middelen vrij te maken voor iets waarvan het succes zich juist uit in stilte. Geen headlines, geen incidenten maar stabiliteit, veerkracht en gezonde ontwikkeling.

Wie alleen investeert in wat zichtbaar misgaat, blijft achter de feiten aanlopen. De vraag is niet of we preventie kunnen betalen. De vraag is of we het ons kunnen veroorloven om het níet te doen.

Dat is hoe Tactus Verslavingszorg ernaar kijkt en waar wij dagelijks aan werken.